Czym jest gnatologia austriacka?
Gnatologia austriacka to teoria, która rozważa zgryz, wychodząc od tego, jak szczęki i zęby kształtowały się w toku ewolucji człowieka oraz we wzroście i rozwoju od urodzenia.
Budowy kostnej, ruchów stawów skroniowo-żuchwowych, poszczególnych zębów oraz kontaktów zębów w dzień i w nocy nie traktuje się w niej osobno, lecz ocenia się je jako jeden układ – narząd żucia.
Gnatologia to określenie dziedziny stomatologii, która bada zgryz i czynność szczęk.
Dyrektor kliniki w swoich wpisach nazywa tę koncepcję także m.in. teorią Sato–Slavicka, koncepcją Sato–Slavicka czy szkołą gnatologii austriackiej – np. „teoria Sato–Slavicka (szkoła gnatologii austriackiej)”.
Badania i projektowanie w naszej klinice opierają się na tej koncepcji.
Dotyczy to nie tylko leczenia zaburzeń skroniowo-żuchwowych (TMD), lecz także leczenia ortodontycznego, protez i koron.
Historia powstania
Jej podstawą są poglądy prof. Rudolfa Slavicka (1928–2022), profesora protetyki na Uniwersytecie Wiedeńskim.
Profesor uczestniczył w opracowaniu przyrządów i metod łączących badanie z projektowaniem – m.in. metod rejestrowania ruchów stawów skroniowo-żuchwowych i artykulatorów – a jego teorię zgryzu ujęto jako „wiedeńską koncepcję okluzji”.
W 1989 roku prof. Slavicek wygłosił wykład na zaproszenie Kanagawa Dental University i poznał Sadao Sato (późniejszego profesora tej uczelni).
Ich współpraca pogłębiała się także później, a od połowy lat 90. prof. Sato prowadził kursy również w Wiedniu.
Według wyjaśnienia dyrektora kliniki system ten stworzył prof. Slavicek, a prof. Sato i uczniowie z różnych krajów wielokrotnie oceniali go w badaniach i praktyce klinicznej.
Dyrektor kliniki a ta koncepcja
Dyrektor kliniki zetknął się z tą koncepcją w 1999 roku na kursie prowadzonym przez prof. Sato.
U prof. Sato uczył się koncepcji wzrostu i rozwoju oraz koncepcji sił działających na zęby.
Następnie w 2000 roku uczył się koncepcji projektowania protez bezpośrednio u prof. Slavicka i uczestniczył w prowadzonych pod kierunkiem obu profesorów badaniach nad „zgryzem, czynnością mózgu i stresem”.
Przebieg kariery przedstawiamy na stronie O dyrektorze kliniki, a działalność naukową – na stronie Działalność naukowa, publikacje i konferencje.
Na czym polega gnatologia austriacka
W tej koncepcji nie ustala się zgryzu, patrząc wyłącznie na miejsca, w których stykają się zęby.
Łączy się pięć następujących perspektyw i przenosi zmierzone informacje do projektu leczenia.
| Perspektywa | Co sprawdzamy | Jak przenosimy to do projektu |
|---|---|---|
| Ewolucja oraz wzrost i rozwój | Kształtowanie się kości czaszki, szczęki, żuchwy i łuków zębowych | Rozważamy wzajemne położenie budowy kostnej i zębów |
| Wspólna płaszczyzna odniesienia | Budowa kostna, ruchy stawów skroniowo-żuchwowych, nachylenie powierzchni żujących | Odczytujemy wartości względem tej samej płaszczyzny i przenosimy je do artykulatora |
| Poszczególne zęby | Wysokość, nachylenie i kierunek osi zębów | Rozważamy kąty potrzebne dla każdego zęba |
| Zgryz, w którym zęby rozdzielają się kolejno | Sposób rozdzielania się zębów podczas ruchów żuchwy | Budujemy nachylenie prowadzenia dla każdego zęba |
| Zgryz podczas snu | Kontakty zębów podczas snu | Oprócz kontaktów w ciągu dnia sprawdzamy też kontakty w nocy |
① Perspektywa ewolucji oraz wzrostu i rozwoju
W tej koncepcji narządu żucia nie uważa się wyłącznie za narząd służący do gryzienia.
Postrzega się go jako układ, który w toku ewolucji człowieka zmieniał kształt wraz ze zmianą postawy oraz z rozwojem mózgu i mowy.
Uważa się, że narząd żucia uczestniczy nie tylko w jedzeniu, lecz także w oddychaniu, połykaniu, kontaktach z innymi ludźmi i radzeniu sobie ze stresem.
Przyjmuje się pogląd, że kości czaszki, szczęki i łuki zębowe nie rozwijają się w kształcie ustalonym genetycznie, lecz kształtują się, przystosowując się do funkcji i środowiska od urodzenia i wzajemnie się uzupełniając.
Prof. Sato i współpracownicy zwracali też uwagę na niedobór kostnego podłoża w stosunku do wielkości zębów w odcinku zębów bocznych (posterior discrepancy).
Ten pogląd przedstawiamy także na stronie poświęconej analizie cefalometrycznej.
② Pomiar względem wspólnej płaszczyzny odniesienia i odwzorowanie w artykulatorze
Wszystkie pomiary wykonuje się względem płaszczyzny osiowo-oczodołowej (płaszczyzny przechodzącej przez oś obrotu stawów skroniowo-żuchwowych i jeden punkt poniżej oka).
Dzięki wspólnemu punktowi odniesienia analizę budowy kostnej, ruchy stawów skroniowo-żuchwowych i nachylenie powierzchni żujących można odczytywać jedną miarą.
Wartości te odwzorowuje się w artykulatorze Girrbach Reference SL.
③ Nadanie kąta każdemu zębowi
Wysokość, kąty i kierunek osi są różne dla poszczególnych zębów.
W tej koncepcji również kąt nachylenia stoków zębów (kąt nachylenia guzków) ustala się i nadaje osobno dla każdego zęba.
Służy do tego model dzielony, z którego można wyjmować pojedyncze zęby; dyrektor kliniki uważa jego wykonanie za podstawową czynność w tej koncepcji.
④ Zgryz, w którym zęby rozdzielają się kolejno od tyłu
Nachylenie prowadzenia dla każdego zęba buduje się tak, aby przy ruchu żuchwy na bok najpierw rozdzielały się zęby tylne, a funkcję prowadzącą zachowywały m.in. kły.
Taki zgryz nazywa się okluzją sekwencyjną (sekwencyjną dyskluzją).
Podaje się, że według tej samej teorii można budować zgryz od leczenia ortodontycznego po protezy całkowite.
⑤ Zgryz podczas snu
Ta szkoła formułowała teoretyczne podstawy związku między ewolucją mózgu, stresem psychicznym a zgryzem.
Prof. Slavicek i prof. Sato omawiają zgrzytanie i zaciskanie zębów jako jedną z funkcji narządu żucia, która działa przy dużym obciążeniu psychicznym.
Jest to przedstawienie koncepcji i nie oznacza, że leczenie w naszej klinice zmniejsza stres.
W naszej klinice, oprócz zgryzu w ciągu dnia, sprawdzamy też kontakty zębów podczas snu.
Stosowany do tego BruxChecker jest według opisu producenta przyrządem opartym na metodzie prof. Sato.
Dlaczego stosujemy gnatologię austriacką
Aby niezależnie od rodzaju leczenia stosować tę samą miarę w badaniach i projektowaniu
W leczeniu ortodontycznym, przy protezach, w leczeniu TMD i przy koronach różne są zarówno metody leczenia, jak i to, co ostatecznie powstaje.
W każdym leczeniu najpierw mierzymy budowę kostną i ruchy żuchwy, a na podstawie tych zapisów ustalamy docelowy zgryz.
Nie nadajemy wszystkim tego samego kształtu.
Chodzi o to, aby wartości zmierzone u każdej osoby odczytywać tą samą miarą.
Aby doprowadzić zmierzone wartości aż do konkretnego kształtu
Samo uzyskanie wartości liczbowych w badaniach nie przesądza o kształcie zębów ani aparatów.
W tej koncepcji wartości zmierzone względem tej samej płaszczyzny odniesienia odwzorowuje się w artykulatorze, a wyniki analizy przekłada na kształt, który można wziąć do ręki.
Aby nie kopiować obecnego zgryzu bez zmian
Jeśli obecny zgryz przeniesie się bez zmian na nowe zęby, można przenieść także odchylenia, które były źródłem problemu.
Dlatego w naszej klinice docelowy zgryz ustalamy na podstawie zmierzonych danych.
Aby uwzględnić także kontakty zębów podczas snu
Dyrektor kliniki, myśląc o zgryzie, bierze pod uwagę nie tylko kontakty widoczne podczas badania w ciągu dnia, lecz także kontakty podczas snu.
Kontakty podczas snu sprawdzamy przed rozpoczęciem leczenia, a także w jego trakcie i po jego zakończeniu.
Ponieważ jest to koncepcja, którą weryfikuje się w ciągu wielu lat
Dyrektor kliniki uważa, że o wartości koncepcji zgryzu nie można przesądzać na podstawie krótkiego okresu ani jednego przypadku – weryfikuje się ją w ciągu wielu lat obserwacji.
Sam dyrektor kliniki, obserwując przebieg w długim okresie, rewidował swoje podejście do projektowania.
Jak to wygląda w naszej klinice
Gnatologia austriacka nie jest nazwą pojedynczego badania ani aparatu.
To koncepcja, która łączy sposób interpretacji badań, projektowanie docelowego zgryzu oraz jego wykonanie i sprawdzenie.
1. Badanie
Zestaw badań – zdjęcia rentgenowskie budowy kostnej, zapis ruchów stawów skroniowo-żuchwowych, wyciski i modele, zdjęcia itp. – dobieramy do objawów i stanu jamy ustnej.
| Co sprawdzamy | Stosowana technologia |
|---|---|
| Budowa kostna | Analiza cefalometryczna |
| Ruchy stawów skroniowo-żuchwowych w stanie rozluźnienia | Cadiax |
| Ślad ruchów żuchwy w stanie napięcia (przy wykonywaniu protez) | Wewnątrzustna rejestracja łuku gotyckiego |
| Poszczególne zęby | Model dzielony |
| Nachylenie powierzchni żujących | Pomiar płaszczyzny okluzyjnej |
| Kontakty zębów podczas snu | BruxChecker |
Przy nasilonych objawach dodajemy czasem badanie odruchów autonomicznych na podstawie odruchu źrenicznego.
2. Projekt
Łącząc wyniki badań, planujemy położenie żuchwy, do którego dążymy w leczeniu (terapeutyczne położenie żuchwy).
Na podstawie tego położenia ustalamy wysokość i kąty poszczególnych zębów, nachylenie powierzchni żujących i sposób rozdzielania się zębów podczas ruchów żuchwy.
Wartości z badań wskazują orientacyjny cel, jakim jest docelowy zgryz.
Traktujemy je nie jako obietnicę wyniku, lecz jako wartości projektowe przed sprawdzeniem w jamie ustnej.
3. Wykonanie
Zaprojektowane położenie żuchwy i zgryz przekładamy na kształt odpowiedni do danego leczenia.
- TMD: aparaty służące do sprawdzenia w jamie ustnej położenia żuchwy, do którego dążymy w leczeniu (metalowe nakłady (overlay), uzupełnienia tymczasowe itp.)
- Leczenie ortodontyczne: metoda z użyciem drutu, który przesuwa każdy ząb w trzech wymiarach (MEAW), z dążeniem do skorygowania nawet kierunku korzeni zębów w kości
- Protezy: ustawianie zębów sztucznych i projektowanie protez metodą elementów skończonych według koncepcji projektowania protez prof. Slavicka
- Korony: kształt każdego zęba (wax-up)
Projektowanie kształtu (m.in. wax-up) prowadzimy w pracowni protetycznej w naszej klinice, sprawdzając zmierzone wartości i modele.
Zdjęcia: protezy zaprojektowane według tej koncepcji
Zarówno protezy całkowite, jak i częściowe projektujemy zgodnie z tą koncepcją.
Zdjęcia: aparat stosowany przy TMD i drut ortodontyczny
4. Sprawdzenie
Przed przejściem do rozwiązań ostatecznych przewidujemy etap, na którym za pomocą aparatów lub uzupełnień i protez tymczasowych sprawdzamy w jamie ustnej zaprojektowane położenie i zgryz.
Po założeniu aparatu czasem ponownie rejestrujemy ruchy żuchwy i kontakty zębów, aby porównać je z projektem.
Kontakty zębów podczas snu obserwujemy także po zakończeniu leczenia, sprawdzając, czy uzyskany stan się utrzymuje.
Czas leczenia, liczba wizyt, koszty i ryzyko → Cennik
Co umożliwia gnatologia austriacka, a czego nie umożliwia
Co umożliwia ta koncepcja
- Wspólna miara w badaniach i projektowaniu w leczeniu ortodontycznym, przy protezach, w leczeniu TMD i przy koronach
- Zebranie wartości budowy kostnej, stawów skroniowo-żuchwowych i zębów względem wspólnej płaszczyzny odniesienia i ich odwzorowanie w artykulatorze
- Nadanie każdemu zębowi odpowiedniego dla niego kąta
- Liczbowe określenie orientacyjnego celu – docelowego zgryzu
Czego nie da się zrobić i jak to uzupełniamy
| Czego nie da się zrobić | Jak to uzupełniamy |
|---|---|
| Ustalenie położenia żuchwy i kątów zębów danej osoby wyłącznie na podstawie teorii | Mierzymy wartości danej osoby m.in. za pomocą analizy cefalometrycznej, Cadiax i modelu dzielonego |
| Zagwarantowanie wyniku leczenia z góry | Sprawdzamy to za pomocą aparatów lub uzupełnień i protez tymczasowych i w razie potrzeby ponownie wykonujemy zapisy |
| Poznanie kontaktów zębów podczas snu wyłącznie na podstawie badania w ciągu dnia | Sprawdzamy ślady kontaktów podczas snu za pomocą BruxChecker |
| Ustalenie przyczyny objawów, takich jak bóle głowy czy sztywność karku i barków, wyłącznie na podstawie zapisów szczęk i zębów | Biorąc pod uwagę, że przyczyny mogą leżeć także poza zgryzem, czasem zalecamy ocenę lekarską lub inną (strona o leczeniu zaburzeń skroniowo-żuchwowych) |
Na rzeczywisty przebieg wpływają różnice w zdolności adaptacji organizmu i czynniki inne niż zgryz, dlatego zależy on od osoby.
Najczęstsze pytania
- Czy gnatologia austriacka to nazwa metody leczenia lub urządzenia?
Nie. To nazwa koncepcji opisującej, jak oceniać i projektować zgryz.
Cadiax, artykulator, model dzielony, BruxChecker i inne to narzędzia służące do zbierania informacji i odwzorowywania ich w kształcie zgodnie z tą koncepcją.
- Czy to to samo co „teoria Sato–Slavicka”?
Tak. We wpisach dyrektora kliniki tę samą koncepcję nazywa się tymi nazwami – np. „teoria Sato–Slavicka (szkoła gnatologii austriackiej)”.
- Czy tę koncepcję stosuje się tylko u osób z TMD?
Nie. Także w leczeniu ortodontycznym, przy protezach i przy koronach ta sama koncepcja jest podstawą badań i projektowania.
W zależności od leczenia różne są stosowane aparaty i to, co wykonujemy.
- Czy wartości liczbowe przesądzają o zgryzie po leczeniu?
Wartości liczbowe wskazują orientacyjny cel, jakim jest docelowy zgryz.
Na rzeczywisty przebieg wpływają różnice w zdolności adaptacji organizmu i czynniki inne niż zgryz.
Dlatego sprawdzamy go za pomocą aparatów lub uzupełnień i protez tymczasowych i w razie potrzeby ponownie wykonujemy zapisy.
- Czy lepiej byłoby wyeliminować zgrzytanie zębami?
Podaje się, że podczas zgrzytania działają duże siły, dlatego może ono mieć związek z problemami zębów, tkanek wokół zębów i stawów skroniowo-żuchwowych.
Z drugiej strony prof. Slavicek i prof. Sato omawiają zgrzytanie zębami jako jedną z funkcji narządu żucia związanych z obciążeniem psychicznym.
Jest to przedstawienie koncepcji i nie oznacza, że leczenie w naszej klinice zmniejsza stres.
W naszej klinice za pomocą BruxChecker sprawdzamy, jak zęby stykają się podczas snu, i wykorzystujemy te informacje w projektowaniu zgryzu.
- Czy wyniki sprawdza się także po zakończeniu leczenia?
Tak. Również po leczeniu obserwujemy m.in., jak zęby stykają się podczas snu.
Dyrektor kliniki uważa, że koncepcję zgryzu weryfikuje się w ciągu wielu lat obserwacji.
Powiązane technologie i metody leczenia
- Okluzja sekwencyjna
- Analiza cefalometryczna
- Artykulator Girrbach Reference SL
- BruxChecker
- MEAW
- Wszystkie technologie, które stosujemy
- Zaburzenia skroniowo-żuchwowe
- Leczenie ortodontyczne, w miarę możliwości bez usuwania zębów
- Protezy zębowe (protezy precyzyjne)
- O dyrektorze kliniki
- Działalność naukowa, publikacje i konferencje
Źródła, z których korzystaliśmy
Przy ogólnych objaśnieniach (tło koncepcji, jej filary, poglądy na zgrzytanie zębami) korzystaliśmy z poniższych opublikowanych źródeł. Opis naszych metod pracy opiera się na wpisach i wyjaśnieniach dyrektora kliniki.
- Uniwersytecka Klinika Stomatologiczna w Wiedniu, „Nachruf Univ.-Prof. Dr. Rudolf Slavicek” (w języku niemieckim)
- Sukalo M. „Rudolf Slavicek und die Gnathologie in Österreich”. Praca dyplomowa, Uniwersytet Medyczny w Wiedniu, 2016 (w języku niemieckim; PDF)
- Slavicek R, Sato S. Bruxism -- a function of the masticatory organ to cope with stress. Wien Med Wochenschr. 2004;154(23-24):584-589 (w języku niemieckim, streszczenie w języku angielskim)
- Fornai C, et al. Robert M. Ricketts and Rudolf Slavicek: dentistry by the rules of nature. Angle Orthod. 2023;93(5):497-500 (w języku angielskim)
- Sato S, Suzuki Y. Relationship between the development of skeletal mesio-occlusion and posterior tooth-to-denture base discrepancy. Nihon Kyosei Shika Gakkai Zasshi. 1988;47(4):796-810 (streszczenie w języku angielskim)
- Kulmer S, et al. Incline and length of guiding elements in untreated naturally grown dentition. J Oral Rehabil. 1999;26(8):650-660 (w języku angielskim)
- GAMMA Dental, „Instrumental diagnostics” (producent; w języku angielskim)
Konsultacje i kontakt
Gibakai Medical Corporation, Yoshimi Dental Clinic
Square 2, lokal 302 (3. piętro), 1-29-1 Tsukushino, Machida, Tokio 194-0001, Japonia
TEL 042-795-1359 FAX 042-795-1398
Dni przyjęć: pon., wt., czw., pt. 10:00–13:00 / 14:30–18:00
Pierwsza wizyta rozpoczyna się od pierwszej konsultacji obejmującej badanie i diagnozę (usługa prywatna, nieobjęta ubezpieczeniem; od 30 minut do 1 godziny). W jej ramach można też omówić diagnozę postawioną w innej placówce.
W pilnych przypadkach – np. gdy nie mogą Państwo gryźć lub objawy są silne – prosimy o kontakt telefoniczny (042-795-1359).