Czym jest Cadiax?
Cadiax to urządzenie elektroniczne, które podczas ruchów żuchwy rejestruje ruchy lewego i prawego stawu skroniowo-żuchwowego – jednocześnie po obu stronach, w trzech wymiarach i w funkcji czasu.
W zakresie badań naszej kliniki odpowiada to „badaniu dynamicznych ruchów żuchwy”.
Metody rejestrowania ruchów żuchwy na poziomie stawów skroniowo-żuchwowych nazywa się ogólnie kondylografią lub aksjografią.
Cadiax wykonuje tę rejestrację elektronicznie. Produkuje go austriacka firma GAMMA Dental.
Ogólna nazwa tego wyrobu medycznego to „stomatologiczny przyrząd do pomiaru ruchów żuchwy”.
Historia powstania
W badaniach, które doprowadziły do powstania Cadiax, uczestniczył prof. Rudolf Slavicek (1928–2022).
Profesor utworzył oddział protetyki w klinice stomatologicznej Uniwersytetu Wiedeńskiego i kierował nim w latach 1978–1997.
Pod koniec lat 70. XX wieku profesor rozpoczął badania nad „aksjografią”, czyli rejestracją ruchów żuchwy, i wraz z innymi badaczami uczestniczył w opracowaniu urządzeń.
Pierwsze urządzenia były mechaniczne: pozwalały utrwalić kształt ruchu, ale nie jego przebieg w czasie.
Później urządzenia stały się elektroniczne i mogły rejestrować także przebieg w czasie, a następnie rozwinęły się w systemy, w których zapis, przechowywanie i analiza danych odbywają się na komputerze.
Profesor wprowadził też metodę, w której zapis ten ogląda się łącznie z nałożoną na niego analizą rentgenowskiego zdjęcia głowy z boku (bocznego zdjęcia cefalometrycznego).
W wywiadzie z 1988 roku profesor powiedział, że zapis ten początkowo służył wyłącznie do ustawiania artykulatora, ale okazał się przydatny jako sposób graficznego przedstawiania ruchów żuchwy.
W 2000 roku dyrektor kliniki uczył się koncepcji projektowania protez bezpośrednio u prof. Slavicka.
W latach 2003–2016 uczestniczył w badaniach prof. Slavicka i prof. Sadao Sato z Kanagawa Dental University.
Jak działa Cadiax
Na podstawie opisu producenta przedstawiamy zasadę działania w czterech etapach.
- Wyznaczenie osi zawiasowej: środek obrotu żuchwy podczas otwierania i zamykania ust nazywa się osią zawiasową (hinge axis). Prosimy o powolne otwieranie ust; na podstawie tego ruchu obliczamy położenie osi zawiasowej i ustawiamy w tym położeniu przyrząd mocowany do żuchwy.
- Zamocowanie przyrządów: stosuje się przyrząd mocowany na głowie (łuk) i przyrząd mocowany do żuchwy. Przyrząd żuchwowy jest podtrzymywany przez element przymocowany do zębów w jamie ustnej (tzw. clutch). W pobliżu stawu skroniowo-żuchwowego umieszcza się płytkę rejestrującą (tzw. flagę), do której przykłada się pręcik odczytujący ruch (rysik).
- Poruszanie żuchwą i rejestracja: ruchy lewego i prawego stawu skroniowo-żuchwowego rejestruje się jednocześnie, w trzech wymiarach i w funkcji czasu.
- Wyświetlenie na ekranie i obliczenie wartości: zapis jest przedstawiany jako rysunek toru (przebytej drogi) osobno dla lewej i prawej strony; obliczane są też wartości do ustawienia w artykulatorze.
Oś zawiasową wyznacza się na początku dlatego, że ruch żuchwy jest połączeniem obrotu i ślizgu (przesunięcia).
Ten złożony ruch rejestruje się, przyjmując oś zawiasową za punkt odniesienia.
Również na zdjęciu widać przyrząd na głowie, przyrząd na żuchwie, czarną płytkę w pobliżu stawu skroniowo-żuchwowego (z napisem „CADIAX”) i pręcik odczytujący ruch.
W zapisach wykonywanych w naszej klinice dokładność wynosi 0,01 mm, a dane są zbierane 500 razy na sekundę (500 Hz).
Rejestrowane ruchy
Zazwyczaj za pomocą Cadiax rejestruje się następujące ruchy.
| Ruch | Co jest rejestrowane (opis ogólny) |
|---|---|
| Szerokie otwarcie i zamknięcie ust | Tor łączący obrót i ślizg (przesunięcie) w obrębie stawu |
| Wysunięcie żuchwy do przodu | Tor ruchu stawu skroniowo-żuchwowego do przodu. Wyznacza się jego nachylenie widziane z boku (nachylenie drogi stawowej w płaszczyźnie strzałkowej) |
| Ruchy żuchwy w lewo i w prawo | Tor, po którym staw skroniowo-żuchwowy po stronie przeciwnej do kierunku ruchu przesuwa się do wewnątrz. Wyznacza się jego kierunek widziany z góry (poprzeczne nachylenie drogi stawowej, kąt Bennetta) |
Droga stawowa to tor, po którym porusza się żuchwowa część stawu skroniowo-żuchwowego (głowa żuchwy).
Program analityczny producenta oblicza wartości tego nachylenia w punktach odległych o 3 mm, 5 mm i 10 mm od początku ruchu.
W naszej klinice rejestrujemy ruchy żuchwy w stanie rozluźnienia (bez napięcia mięśni).
Jak odczytywać ekran zapisu
W górnej części ekranu widnieją oznaczenia „Right” (prawa strona) i „Left” (lewa strona), a zapisy prawego i lewego stawu skroniowo-żuchwowego są ułożone obok siebie.
Na ekranie są skale w trzech kierunkach: X, Y i Z. Duże siatki przedstawiają kierunki X i Z, wąskie podłużne siatki u góry – X i Y, a pionowe siatki po obu bokach – Y i Z.
Tory przebyte przez lewy i prawy staw skroniowo-żuchwowy są przedstawione liniami na poszczególnych siatkach.
Zdjęcie pokazuje ekran z jednym zapisem wykonanym w określonym momencie.
Producent podaje, że takie wykresy można wykorzystywać także do objaśnień i do przekazywania informacji pacjentom.
Dlaczego stosujemy Cadiax
Ponieważ budowa kostna i ruchy żuchwy są u każdego inne
Budowa kostna szczęk i sposób, w jaki porusza się żuchwa, są u każdego inne.
W naszej klinice planujemy zgryz na podstawie wartości zarejestrowanych u danej osoby.
Ponieważ na oko nie widać, jak poruszają się stawy skroniowo-żuchwowe
Nawet jeśli zęby wyglądają na równo ustawione, ruchy stawów skroniowo-żuchwowych i zgryz nie zawsze do siebie pasują.
Ruchów stawów skroniowo-żuchwowych nie widać przy oglądaniu jamy ustnej, dlatego rejestrujemy je i sprawdzamy w postaci wartości liczbowych.
Ponieważ chcemy dopasować zgryz do ruchów stawów skroniowo-żuchwowych
Leczenie zaburzeń skroniowo-żuchwowych (TMD) w naszej klinice ma na celu uzgodnienie trójwymiarowych ruchów stawów skroniowo-żuchwowych z funkcją zgryzu.
Aby to osiągnąć, najpierw musimy wiedzieć, jak poruszają się stawy skroniowo-żuchwowe.
Położenie żuchwy, do którego dążymy w leczeniu (w naszej klinice nazywamy je „terapeutycznym położeniem żuchwy”), również obliczamy na podstawie trójwymiarowych danych o stawach skroniowo-żuchwowych.
Ponieważ przy protezach i w leczeniu ortodontycznym metoda badania jest taka sama
To, co ostatecznie wykonujemy, jest inne przy protezach, w leczeniu ortodontycznym i w leczeniu TMD.
Metoda badania jest jednak ta sama: najpierw mierzymy ruchy stawów skroniowo-żuchwowych i budowę kostną, a dopiero potem planujemy zgryz.
Ponieważ zapis można powtórzyć tą samą metodą
Po założeniu aparatu możemy ponownie zarejestrować ruchy żuchwy tą samą metodą – w trakcie leczenia i na jego końcu.
Porównując zapisy, możemy sprawdzić, jak zmieniły się ruchy.
Aby zapis przełożyć na kształt
Zarejestrowane wartości ustawiamy w artykulatorze i przekładamy na kształt aparatów, uzupełnień tymczasowych, protez i koron.
Dyrektor kliniki uważa, że zapis staje się przydatny w leczeniu dopiero wtedy, gdy można go przełożyć na kształt.
Jak to wygląda w naszej klinice
Od badań do wykonania
Cadiax stosujemy w następującej kolejności.
- Podczas pierwszej konsultacji pytamy o Państwa problemy i dotychczasowe leczenie, sprawdzamy stan jamy ustnej i wyjaśniamy, jakie badania są potrzebne.
- W ramach szczegółowych badań (w cenniku: „Badania ortodontyczne (badanie zgryzu)”; orientacyjnie 2–3 wizyty) rejestrujemy ruchy stawów skroniowo-żuchwowych za pomocą Cadiax.
- Podczas rejestracji mocujemy przyrządy rejestrujące na głowie i na żuchwie, a następnie prosimy Państwa o rozluźnienie żuchwy i poruszanie nią.
- W tym samym okresie w razie potrzeby wykonujemy m.in. analizę cefalometryczną (budowa kostna), wyciski i modele dzielone (poszczególne zęby) oraz rejestrację BruxChecker (kontakty zębów podczas snu).
- Na podstawie zapisów i wyników badań obliczamy terapeutyczne położenie żuchwy i wartości ustawień artykulatora, a następnie ustawiamy je w artykulatorze Girrbach Reference SL.
- Na podstawie położenia ustalonego w artykulatorze wykonujemy aparaty, uzupełnienia tymczasowe, protezy i korony.
- Także po założeniu aparatu – w trakcie leczenia i na jego końcu – ponownie wykonujemy zapis tą samą metodą i sprawdzamy wyniki.
Zestaw badań ustalamy indywidualnie, w zależności od objawów i stanu jamy ustnej.
Zdjęcia: ustawianie w artykulatorze wartości uzyskanych z zapisu
Szczegółowe informacje o wartościach ustawianych w artykulatorze znajdą Państwo na stronie poświęconej artykulatorowi Girrbach Reference SL.
Zaburzenia skroniowo-żuchwowe
W diagnostyce TMD sprawdzamy tory ruchu lewego i prawego stawu skroniowo-żuchwowego oraz przesunięcie położenia zwarciowego.
Terapeutyczne położenie żuchwy obliczone na podstawie zapisu przekładamy na kształt szyny metalowej lub metalowego nakładu (overlay) i sprawdzamy je w jamie ustnej.
W początkowym etapie leczenia możemy też stosować aparat, który zmienia położenie żuchwy zgodnie z tym położeniem (aparat do zmiany położenia żuchwy).
W szynie metalowej odwzorowujemy położenie żuchwy danej osoby, łącząc trójwymiarowy zapis ruchów stawów skroniowo-żuchwowych z informacjami o budowie kostnej i zgryzie.
Zdjęcia: szyna metalowa wykonana na podstawie zapisu
Ortodoncja
W leczeniu ortodontycznym analizujemy ruchy stawów skroniowo-żuchwowych w trzech wymiarach i wykorzystujemy te dane w planie trójwymiarowego przesuwania zębów.
Leczenie prowadzimy, łącząc trzy elementy: zapis Cadiax, analizę cefalometryczną i analizę w artykulatorze.
Protezy zębowe
Również u osób bez zębów można – tak samo jak u osób z zębami – zarejestrować ruchy stawów skroniowo-żuchwowych.
Przy protezach całkowitych na podstawie zapisu Cadiax ustalamy kąt nachylenia stoków guzków zębów sztucznych (kąt nachylenia guzków).
Przy protezach uwzględniamy również zapis w stanie napięcia i rejestrację błony śluzowej (zob. niżej: „Wewnątrzustna rejestracja łuku gotyckiego”).
Uzupełnienia tymczasowe i korony
Uzupełnienia tymczasowe wykonujemy m.in. na podstawie analizy cefalometrycznej i zapisu Cadiax.
Jest to etap, na którym podczas ich używania sprawdzamy, czy ich położenie i kształt są właściwe.
Także gdy odbudowujemy koronami jednocześnie wiele zębów, kształt ustalamy w artykulatorze na podstawie trójwymiarowych danych o stawach skroniowo-żuchwowych.
Szyna noszona podczas snu
Również kształt szyny okluzyjnej noszonej podczas snu projektujemy na komputerze – po wcześniejszym badaniu za pomocą Cadiax i artykulatora.
Jest wykonana z materiału PEEK.
Choroby przyzębia
Również przy badaniu w kierunku chorób przyzębia w razie potrzeby oceniamy zgryz za pomocą Cadiax i uwzględniamy to w planie leczenia.
Łączenie z innymi badaniami
Nie ustalamy postępowania wyłącznie na podstawie zapisu Cadiax.
Bierzemy pod uwagę także budowę kostną (analiza cefalometryczna), analizę w artykulatorze, kontakty zębów w nocy i inne dane.
W zależności od objawów wykonujemy też badania odruchów autonomicznych, np. odruchu źrenicznego.
Co można ocenić za pomocą Cadiax, a czego nie można
Co można ocenić za pomocą Cadiax
- Ruchy lewego i prawego stawu skroniowo-żuchwowego podczas ruchów żuchwy w stanie rozluźnienia (tory trójwymiarowe)
- Jak lewy i prawy staw skroniowo-żuchwowy poruszały się w tym samym czasie
- Nachylenie torów ruchu stawów skroniowo-żuchwowych do przodu i na boki (wartości do ustawienia w artykulatorze)
- Przesunięcie położenia zwarciowego
- Czy występują odgłosy stawowe (trzaski)
- Informacje potrzebne do obliczenia terapeutycznego położenia żuchwy
- Jak zmieniły się ruchy przed leczeniem, w jego trakcie i po nim
Czego nie można ocenić i jak to uzupełniamy
| Czego nie można ocenić | Jak to uzupełniamy |
|---|---|
| Ślad ruchów żuchwy w stanie napięcia | Wewnątrzustna rejestracja łuku gotyckiego (przy wykonywaniu protez) |
| Budowa kostna (wzajemne położenie szczęki i żuchwy, wysokość twarzy) | Analiza cefalometryczna |
| Ustawienie i nachylenie poszczególnych zębów | Model dzielony |
| Nachylenie powierzchni żujących | Pomiar płaszczyzny okluzyjnej |
| Kontakty zębów podczas snu | BruxChecker |
| Kształt błony śluzowej, na której opiera się proteza | Rejestracja błony śluzowej w stanie rozluźnienia, pod naciskiem i w stanach pośrednich |
| Czy położenie ustalone w artykulatorze pasuje w jamie ustnej danej osoby | Sprawdzamy to podczas używania uzupełnień tymczasowych i aparatów |
| Przyczyny objawów, takich jak bóle głowy czy sztywność karku i barków | Nie ustalamy ich na podstawie samego zapisu ruchów żuchwy. Pomocna bywa też ocena poza stomatologią, np. lekarska |
Ponadto Cadiax jest urządzeniem, którego obsługa wymaga umiejętności – np. przy ustawianiu przyrządów względem osi zawiasowej.
Również w literaturze naukowej trudność obsługi wymienia się jako czynnik, który może utrudniać rutynowe stosowanie urządzenia.
Wewnątrzustna rejestracja łuku gotyckiego: uzupełnienie o ruchy w stanie napięcia
Zapis Cadiax obejmuje wyłącznie ruchy żuchwy w stanie rozluźnienia.
Przy wykonywaniu protez ślad ruchów żuchwy w stanie napięcia (przy sile zbliżonej do maksymalnej siły mięśni) rejestrujemy metodą wewnątrzustnej rejestracji łuku gotyckiego.
Oba zapisy łączymy z rejestracją błony śluzowej i na tej podstawie planujemy kształt protezy.
Szczegóły → Wewnątrzustna rejestracja łuku gotyckiego
Najczęstsze pytania
- Jakie ruchy rejestruje się za pomocą Cadiax?
Zazwyczaj rejestruje się otwieranie i zamykanie ust, wysuwanie żuchwy do przodu oraz ruchy żuchwy w lewo i w prawo.
W naszej klinice rejestrujemy trójwymiarowo ruchy lewego i prawego stawu skroniowo-żuchwowego w stanie rozluźnienia.
- Czy można zarejestrować także ruchy w stanie napięcia?
Za pomocą Cadiax nie można ich zarejestrować.
Przy wykonywaniu protez ruchy w stanie napięcia rejestrujemy metodą wewnątrzustnej rejestracji łuku gotyckiego.
- Czy postępowanie ustala się wyłącznie na podstawie zapisu Cadiax?
Nie. Cadiax to jeden z zapisów, które pozwalają poznać ruchy stawów skroniowo-żuchwowych.
Bierzemy pod uwagę także informacje o budowie kostnej z analizy cefalometrycznej oraz analizę zgryzu w artykulatorze.
- Czy zapis można wykonać, jeśli nie ma się zębów?
Tak. Ruchy stawów skroniowo-żuchwowych można zarejestrować również u osób bez zębów.
Przy wykonywaniu protez całkowitych łączymy ten zapis z danymi o budowie kostnej i z rejestracją błony śluzowej, aby ustalić położenie i kąty zębów sztucznych.
- W ramach którego badania jest wykonywany? Ile wizyt jest potrzebnych?
Jest to jedna z pozycji (badanie dynamicznych ruchów żuchwy) w „Badaniach ortodontycznych (badaniu zgryzu)” w cenniku.
Badania ortodontyczne wymagają łącznie orientacyjnie 2–3 wizyt. Nie jest to liczba wizyt potrzebna wyłącznie na Cadiax.
- Czy mogę zobaczyć ekran z zapisem?
Tak. W naszej klinice przekazujemy pacjentom informacje uzyskane w badaniach.
Wyjaśniamy też, co przedstawiają wykresy w zapisie.
Powiązane technologie i metody leczenia
- Artykulator Girrbach Reference SL
- Analiza cefalometryczna
- Odruch źreniczny (Iriscorder Dual)
- Wszystkie technologie, które stosujemy
- Zaburzenia skroniowo-żuchwowe i leczenie ortodontyczne, w miarę możliwości bez usuwania zębów: badania
- Protezy zębowe (protezy precyzyjne): badania
- Choroby przyzębia
- Dokładna diagnostyka przed leczeniem (14 badań)
Źródła, z których korzystaliśmy
Przy ogólnych objaśnieniach (zasada działania Cadiax, historia powstania) korzystaliśmy z poniższych opublikowanych źródeł. Opis naszych metod pracy opiera się na wpisach i wyjaśnieniach dyrektora kliniki.
- Elektroniczna instrukcja używania Cadiax 4 (dokument publiczny japońskiej agencji Pharmaceuticals and Medical Devices Agency; w języku japońskim; PDF)
- GAMMA Dental, „cadiax 4” (producent; w języku angielskim)
- GAMMA Dental, „Digital Diagnostic” (producent; w języku angielskim)
- GAMMA Dental, „Face-bow transfer” (producent; w języku angielskim)
- Uniwersytecka Klinika Stomatologiczna w Wiedniu, „Nachruf Univ.-Prof. Dr. Rudolf Slavicek” (w języku niemieckim)
- Sukalo M. „Rudolf Slavicek und die Gnathologie in Österreich”. Praca dyplomowa, Uniwersytet Medyczny w Wiedniu, 2016 (w języku niemieckim; PDF)
- JCO Interviews Dr. Rudolf Slavicek, Part 1. J Clin Orthod. 1988 (w języku angielskim)
- Ahangari AH, et al. Evaluation of the Cadiax Compact II accuracy… J Contemp Dent Pract. 2012;13(4):504-508 (w języku angielskim)
- Lewandowska A, et al. Sagittal Condylar Inclination and Transversal Condylar Inclination in Different Skeletal Classes. J Clin Med. 2022;11(9):2664 (w języku angielskim)
Konsultacje i kontakt
Gibakai Medical Corporation, Yoshimi Dental Clinic
Square 2, lokal 302 (3. piętro), 1-29-1 Tsukushino, Machida, Tokio 194-0001, Japonia
TEL 042-795-1359 FAX 042-795-1398
Dni przyjęć: pon., wt., czw., pt. 10:00–13:00 / 14:30–18:00
Pierwsza wizyta rozpoczyna się od pierwszej konsultacji obejmującej badanie i diagnozę (usługa prywatna, nieobjęta ubezpieczeniem; od 30 minut do 1 godziny). W jej ramach można też omówić diagnozę postawioną w innej placówce.
W pilnych przypadkach – np. gdy nie mogą Państwo gryźć lub objawy są silne – prosimy o kontakt telefoniczny (042-795-1359).