Czym jest terapeutyczne położenie żuchwy?
Terapeutyczne położenie żuchwy to położenie żuchwy, do którego dążymy w leczeniu.
W naszej klinice obliczamy to położenie w trzech kierunkach – przód–tył, lewo–prawo i góra–dół – na podstawie zarejestrowanych w badaniach ruchów stawów skroniowo-żuchwowych, budowy kostnej i innych danych.
Położenie żuchwy względem szczęki określa się ogólnie terminem „pozycja żuchwy”.
W terminologii naukowej istnieje pojęcie „położenia terapeutycznego żuchwy” (skrót od nazwy angielskiej: TRP), czyli położenia ustalanego w sposób zaplanowany jako cel leczenia.
Ustala się je wtedy, gdy na podstawie m.in. analizy ruchów stawów skroniowo-żuchwowych uzna się, że obecną pozycję żuchwy trzeba zmienić.
W przebiegu leczenia w naszej klinice terapeutyczne położenie żuchwy ustalamy po szczegółowych badaniach, na etapie projektowania planu leczenia.
Ustalone położenie najpierw odwzorowujemy na modelach w artykulatorze, a następnie przekładamy na kształt aparatów i uzupełnień tymczasowych i sprawdzamy w jamie ustnej.
Na czym polega terapeutyczne położenie żuchwy
Liczbowe ustalanie położenia i wysokości
Stawy skroniowo-żuchwowe poruszają się w trzech wymiarach.
Dlatego w naszej klinice ujmujemy informacje o stawach skroniowo-żuchwowych w trzech kierunkach – osi x, y i z – i na tej podstawie ustalamy terapeutyczne położenie żuchwy.
Według ogólnie przyjętego podejścia przy ustalaniu docelowego położenia w leczeniu ustala się następujące elementy.
| Co się ustala | Ogólny sposób ustalania |
|---|---|
| Położenie głowy żuchwy (żuchwowej części stawu skroniowo-żuchwowego) w kierunkach przód–tył, lewo–prawo i góra–dół | Rejestruje się i analizuje ruchy głowy żuchwy, a następnie, uwzględniając wyniki, ustala się położenie w postaci wartości trójwymiarowych |
| Wysokość zgryzu (wymiar pionowy zwarcia) | Dąży się do wysokości, przy której budowa kostna jest zrównoważona. Na przykład na rentgenowskim zdjęciu głowy z boku, przyjmując za wskazówkę wysokość dolnej części twarzy, planuje się wysokość, przy której zachowana jest równowaga przednio-tylna szczęki i żuchwy |
Przebieg ustalania
Docelowe położenie w leczeniu rozważa się zwykle w następującej kolejności.
- Ustalenie położenia odniesienia: aby wyrazić położenie liczbowo, ustala się położenie odniesienia, które można wielokrotnie rejestrować w ten sam sposób. Jednym z przykładów jest podejście, w którym za odniesienie przyjmuje się najbardziej tylne położenie głowy żuchwy przy delikatnym prowadzeniu żuchwy do tyłu.
- Badanie ruchów: podaje się, że przemieszczenie głowy żuchwy lub zaburzenie jej relacji z tkanką wewnątrz stawu (krążkiem stawowym) ujawnia się w zapisie jako zmiana sposobu ruchu.
- Decyzja o zmianie położenia: ocenia się, czy obecne położenie można pozostawić, czy trzeba je zmienić.
- Ustalenie docelowego położenia i wysokości: ustala się położenie w kierunkach przód–tył, lewo–prawo i góra–dół oraz wysokość zgryzu.
- Sprawdzenie, czy organizm się przystosowuje: zwłaszcza przy dużej zmianie wysokości starannie sprawdza się – za pomocą tymczasowych aparatów lub uzupełnień tymczasowych – czy organizm przystosowuje się do tego położenia.
- Zbudowanie zgryzu, który utrzyma to położenie: uwzględnia się też kształt zębów, które prowadzą żuchwę tak, aby nie przesuwała się do tyłu, oraz nachylenie powierzchni żujących.
Przykład: najpierw częściowe zniesienie ucisku w kierunku pionowym
W jednym z wpisów dyrektora kliniki, dotyczącym pacjenta, u którego stwierdzono, że lewy staw skroniowo-żuchwowy jest poddany uciskowi 3 mm w kierunku pionowym, napisano: „Najpierw znosimy ucisk o 1 mm”.
Terapeutyczne położenie żuchwy traktujemy więc jako cel o określonym kierunku i wielkości.
Na zdjęciu widoczny jest dołączony do tego wpisu metalowy nakład (overlay) – metalowy aparat nakładany na powierzchnie żujące zębów.
Dlaczego obliczamy terapeutyczne położenie żuchwy
Aby dopasować zgryz do ruchów stawów skroniowo-żuchwowych
W naszej klinice dążymy do dopasowania funkcji zgryzu do trójwymiarowych ruchów stawów skroniowo-żuchwowych.
W tym celu najpierw ustalamy, w jakim położeniu umieścić żuchwę.
Aby ująć ucisk działający na stawy skroniowo-żuchwowe w kategoriach kierunku i wielkości
Dyrektor kliniki uważa, że istotą leczenia zaburzeń skroniowo-żuchwowych (TMD) jest zniesienie ucisku działającego na stawy skroniowo-żuchwowe i otaczające je tkanki.
We wpisach dyrektora kliniki wyjaśniono, że trójwymiarowy kierunek tego ucisku zależy od stanu zgryzu zębów bocznych.
Dlatego – według tego poglądu – potrzebna jest dokładna znajomość docelowego położenia w postaci współrzędnych i możliwość odwzorowania go na modelach.
Aby obliczać je indywidualnie na podstawie zapisów danej osoby
Budowa kostna i sposób poruszania się żuchwy są u każdego inne.
Dyrektor kliniki pisze, że dane o zgryzie oblicza, łącząc zapisy budowy kostnej, trójwymiarowych ruchów stawów skroniowo-żuchwowych, zgrzytania zębami podczas snu i inne.
Również terapeutycznego położenia żuchwy nie ustalamy na podstawie wartości z jednego badania, lecz rozważamy je, łącząc takie zapisy.
Aby obliczone położenie przełożyć na kształt, który można wziąć do ręki, i sprawdzić
Dyrektor kliniki uważa, że informacje zebrane w badaniach nie mają znaczenia, jeśli nie da się ich przełożyć na kształt.
Obliczone położenie – przenoszone kolejno na modele w artykulatorze, aparaty i uzupełnienia tymczasowe – staje się czymś, co można sprawdzić w jamie ustnej.
Jak to wygląda w naszej klinice
Od badań do sprawdzenia w jamie ustnej
W leczeniu TMD postępujemy z terapeutycznym położeniem żuchwy w następującej kolejności.
- Rejestracja: w razie potrzeby rejestrujemy ruchy stawów skroniowo-żuchwowych za pomocą Cadiax, budowę kostną za pomocą analizy cefalometrycznej, poszczególne zęby za pomocą modelu dzielonego, a kontakty zębów podczas snu za pomocą BruxChecker.
- Obliczenie: łącząc zapisy, obliczamy terapeutyczne położenie żuchwy w kierunkach przód–tył, lewo–prawo i góra–dół.
- Odwzorowanie na modelach: obliczone położenie ustawiamy w artykulatorze z zamocowanymi modelami zębów górnych i dolnych.
- Sprawdzenie w jamie ustnej: położenie ustalone na modelach przekładamy na kształt aparatu lub uzupełnienia tymczasowego, zakładamy je i ponownie rejestrujemy ruchy żuchwy.
- Zgryz utrzymujący to położenie: w razie potrzeby za pomocą leczenia ortodontycznego, koron lub protez korygujemy zgryz tak, aby utrzymywał to położenie.
Nie wykonujemy u wszystkich tych samych badań – dobieramy je do objawów i stanu jamy ustnej.
Urządzenie do odwzorowania w artykulatorze: condylar repositioning variator
W naszej klinice, aby odwzorować obliczone terapeutyczne położenie żuchwy na modelach, mocujemy w artykulatorze urządzenie o nazwie condylar repositioning variator.
Dyrektor kliniki pisze, że ponieważ stawy skroniowo-żuchwowe poruszają się w trzech wymiarach, potrzebne jest urządzenie, które pozwala odwzorować docelowe położenie również w trzech wymiarach.
Producent artykulatora oferuje urządzenie do liczbowego ustawiania położenia głowy żuchwy w trzech kierunkach i podaje, że można je stosować m.in. do ustawiania położenia żuchwy, do którego dąży się w leczeniu.
Wszystkie wartości ustawiane w artykulatorze przedstawiamy na stronie poświęconej artykulatorowi Girrbach Reference SL.
Przeniesienie do jamy ustnej i sprawdzenie
Położenie ustalone na modelach przekładamy na kształt aparatów lub uzupełnień tymczasowych i przenosimy do jamy ustnej.
- Metalowy nakład (overlay): we wpisach dyrektora kliniki opisano przykład, w którym terapeutyczne położenie żuchwy obliczone w badaniu Cadiax odwzorowano w metalowym nakładzie (overlay).
- Szyna metalowa: w naszej klinice stosujemy ją czasem jako aparat do sprawdzenia w jamie ustnej położenia żuchwy, do którego dążymy w leczeniu.
- Uzupełnienia i protezy tymczasowe: wykonujemy je m.in. na podstawie analizy rentgenowskiego zdjęcia głowy z boku i zapisu Cadiax, a podczas ich używania sprawdzamy położenie i kształt.
Przy przenoszeniu na uzupełnienia tymczasowe posługujemy się tymi samymi punktami odniesienia w artykulatorze i w jamie ustnej.
Po założeniu aparatu ponownie rejestrujemy ruchy żuchwy tą samą metodą i sprawdzamy je razem ze zmianami objawów.
Zdjęcia: aparaty do sprawdzenia terapeutycznego położenia żuchwy w jamie ustnej
W leczeniu ortodontycznym i przy koronach
W leczeniu ortodontycznym istnieje metoda, w której wartości docelowe najpierw wprowadza się do jamy ustnej za pomocą aparatu, a dopiero potem przesuwa zęby.
Czasem stosujemy też aparat, w którego metalowej części zawarte są dane o budowie kostnej i trójwymiarowe dane z Cadiax, a inna część stopniowo przenosi te dane na zęby naturalne.
We wpisach dyrektora kliniki opisano także przykłady łączenia metalowego nakładu (overlay), w którym odwzorowano terapeutyczne położenie żuchwy, z leczeniem ortodontycznym.
Do przesuwania zębów stosujemy drut, który przesuwa każdy ząb w trzech wymiarach (MEAW).
Przy koronach na podstawie terapeutycznego położenia żuchwy ustalamy kąt nachylenia stoków guzków każdego zęba (kąt nachylenia guzków) oraz jego kierunek i odległość.
Sposób ustalania kątów poszczególnych zębów opisujemy na stronie poświęconej okluzji sekwencyjnej.
Po zakończeniu leczenia ortodontycznego stosujemy retainer, a w razie potrzeby sprawdzamy kontakty zębów podczas snu.
Przy protezach
Dyrektor kliniki pisze, że TMD występują także u osób z protezami całkowitymi.
Przy protezach rejestrujemy ruchy stawów skroniowo-żuchwowych w stanie rozluźnienia za pomocą Cadiax, a w stanie napięcia – metodą wewnątrzustnej rejestracji łuku gotyckiego, i łączymy te zapisy z rejestracją błony śluzowej.
Przy protezach całkowitych na podstawie analizy budowy kostnej na rentgenowskim zdjęciu głowy z boku ustalamy wysokość zgryzu i nachylenie powierzchni żujących, a na podstawie zapisu Cadiax – kąt nachylenia stoków guzków zębów sztucznych.
W protezach tymczasowych u osób z TMD pierwszym celem jest odciążenie stawów skroniowo-żuchwowych.
Czas leczenia, liczba wizyt, koszty i ryzyko → Cennik
Co umożliwia terapeutyczne położenie żuchwy, a czego nie umożliwia
Co umożliwia terapeutyczne położenie żuchwy
- Wyrażenie położenia żuchwy, do którego dążymy w leczeniu, w postaci wartości liczbowych w kierunkach przód–tył, lewo–prawo i góra–dół
- Połączenie zapisów ruchów stawów skroniowo-żuchwowych, budowy kostnej, zębów i kontaktów zębów podczas snu w jeden cel
- Ustawienie docelowego położenia na modelach w artykulatorze
- Sprawdzenie w jamie ustnej – za pośrednictwem aparatów i uzupełnień tymczasowych – położenia ustalonego na modelach
- Wspólny punkt odniesienia przy planowaniu zgryzu w leczeniu ortodontycznym, przy koronach i protezach
Czego nie da się zrobić i jak to uzupełniamy
| Czego nie da się zrobić | Jak to uzupełniamy |
|---|---|
| Ustalenie budowy kostnej i wysokości zgryzu wyłącznie na podstawie zapisu stawów skroniowo-żuchwowych | Badamy budowę kostną za pomocą analizy cefalometrycznej |
| Poznanie kierunku ustawienia i wysokości poszczególnych zębów | Sprawdzamy je na modelu dzielonym |
| Poznanie kontaktów zębów podczas snu | Rejestrujemy je za pomocą BruxChecker |
| Poznanie ruchów żuchwy w stanie napięcia (protezy) | Rejestrujemy je metodą wewnątrzustnej rejestracji łuku gotyckiego |
| Poznanie, czy położenie ustalone na modelach pasuje w jamie ustnej danej osoby | Sprawdzamy je podczas używania metalowego nakładu (overlay) lub uzupełnień i protez tymczasowych i ponownie rejestrujemy ruchy żuchwy |
| Nadanie zgryzowi postaci, która na długo utrzyma ustalone położenie | Projektujemy kształt zębów zgodnie z koncepcją okluzji sekwencyjnej, a w razie potrzeby przesuwamy zęby za pomocą MEAW |
| Ustalenie przyczyny objawów, takich jak bóle głowy czy sztywność karku i barków | Nie ustalamy jej na podstawie samego terapeutycznego położenia żuchwy. W razie potrzeby zalecamy ocenę w innej specjalności, np. lekarską |
Podaje się, że położenie żuchwy u człowieka nie stabilizuje się łatwo, a przy jego zmianie wykorzystuje się zdolność organizmu do przyzwyczajania się do nowego położenia (adaptację).
Podaje się też, że przy dużej zmianie wysokości zgryzu trzeba za pomocą tymczasowych aparatów lub uzupełnień tymczasowych starannie ocenić, czy organizm się przystosowuje.
Również dyrektor kliniki pisze, że w chwili badania wartości liczbowe wskazują przybliżone położenie docelowe.
Uważa, że odchylenia od niego wynikają z różnic w przystosowywaniu się organizmu i z czynników innych niż zgryz.
Terapeutyczne położenie żuchwy nie jest wartością gwarantującą zmianę objawów ani wynik leczenia. Wyniki zależą od osoby.
Najczęstsze pytania
- Jakie położenie określa się jako terapeutyczne położenie żuchwy?
To położenie żuchwy względem szczęki, do którego dążymy w leczeniu.
W naszej klinice położenie stawów skroniowo-żuchwowych rozważamy w trzech kierunkach: przód–tył, lewo–prawo i góra–dół.
- Czy będzie to oznaczać zmianę położenia zgryzowego?
O tym, czy zmienić położenie żuchwy, decydujemy na podstawie wyników badań.
Również według ogólnie przyjętego podejścia najpierw ocenia się, czy zmiana położenia jest potrzebna, a dopiero gdy tak jest, ustala się położenie docelowe.
- Czy terapeutyczne położenie żuchwy ustala się za jednym razem?
Obliczone położenie przenosimy do jamy ustnej za pomocą aparatów lub uzupełnień tymczasowych i sprawdzamy je, ponownie rejestrując ruchy żuchwy.
W jednym z wpisów dyrektora kliniki, dotyczącym pacjenta, u którego stwierdzono ucisk 3 mm w kierunku pionowym, napisano, że najpierw znosi się ucisk o 1 mm.
- Jak przenosi się do jamy ustnej położenie ustalone na modelach?
Położenie ustalone w artykulatorze przekładamy na kształt metalowego nakładu (overlay), szyny metalowej, uzupełnień tymczasowych itp.
Przy przenoszeniu na uzupełnienia tymczasowe posługujemy się tymi samymi punktami odniesienia co w artykulatorze.
- Czy u osób z protezami również bierze się pod uwagę położenie żuchwy?
Tak. Także przy protezach położenie żuchwy ustalamy na podstawie zapisów.
Planując zgryz zębów sztucznych, łączymy zapisy stawów skroniowo-żuchwowych w stanie rozluźnienia i w stanie napięcia, zapisy budowy kostnej i rejestrację błony śluzowej.
- Czy po ustaleniu terapeutycznego położenia żuchwy objawy ustąpią?
Terapeutyczne położenie żuchwy to cel – położenie, do którego dążymy w leczeniu. Samo obliczenie położenia nie przesądza o zmianie objawów.
Sprawdzamy je za pomocą aparatów i prowadzimy leczenie, rejestrując również zmiany ruchów żuchwy i kontaktów zębów. Wyniki zależą od osoby.
Powiązane technologie i metody leczenia
- Cadiax
- Artykulator Girrbach Reference SL
- Metalowy nakład (overlay)
- Uzupełnienia i protezy tymczasowe
- Wszystkie technologie, które stosujemy
- Zaburzenia skroniowo-żuchwowe i leczenie ortodontyczne, w miarę możliwości bez usuwania zębów: przebieg leczenia
- Protezy zębowe (protezy precyzyjne): badania
Źródła, z których korzystaliśmy
Przy ogólnych objaśnieniach (koncepcja położenia terapeutycznego żuchwy, urządzenie do ustawiania położenia głowy żuchwy w trzech kierunkach) korzystaliśmy z poniższych opublikowanych źródeł. Opis naszych metod pracy opiera się na wpisach i wyjaśnieniach dyrektora kliniki.
- Sato S, Aoki S. Concept of therapeutic mandibular position and its clinical application (Part 1). The Journal of the Academy of Clinical Dentistry. 2013;33(3):254-262 (w języku japońskim; PDF)
- GAMMA Dental, „Instrumental diagnostics” (producent; w języku angielskim)
Konsultacje i kontakt
Gibakai Medical Corporation, Yoshimi Dental Clinic
Square 2, lokal 302 (3. piętro), 1-29-1 Tsukushino, Machida, Tokio 194-0001, Japonia
TEL 042-795-1359 FAX 042-795-1398
Dni przyjęć: pon., wt., czw., pt. 10:00–13:00 / 14:30–18:00
Pierwsza wizyta rozpoczyna się od pierwszej konsultacji obejmującej badanie i diagnozę (usługa prywatna, nieobjęta ubezpieczeniem; od 30 minut do 1 godziny). W jej ramach można też omówić diagnozę postawioną w innej placówce.
W pilnych przypadkach – np. gdy nie mogą Państwo gryźć lub objawy są silne – prosimy o kontakt telefoniczny (042-795-1359).