Czym jest zmienność rytmu serca?
Zmienność rytmu serca (HRV) to niewielkie wahania odstępu między jednym uderzeniem serca a następnym.
Bada się ją, wyznaczając z elektrokardiogramu (EKG) kolejne odstępy między uderzeniami serca (odstępy R-R).
Odstępy między uderzeniami serca nie zawsze są jednakowe.
Uważa się, że na te wahania wpływa czynność układu współczulnego i przywspółczulnego, należących do autonomicznego układu nerwowego; w badaniach naukowych wykorzystuje się je jako orientacyjny wskaźnik czynności autonomicznego układu nerwowego.
W zakresie badań naszej kliniki odpowiada to „badaniu odruchów autonomicznych na podstawie zmienności rytmu serca”.
Zmienność rytmu serca wykorzystujemy w naszych badaniach naukowych nad zależnością między zgryzem a czynnością autonomicznego układu nerwowego.
Zmienność rytmu serca to jedna z metod rejestrowania reakcji zachodzących w organizmie.
Na podstawie samej jej wartości nie ocenia się przyczyny objawów ani efektów leczenia.
Jak mierzy się zmienność rytmu serca
Na podstawie badania opisanego w artykule z 2026 roku przedstawiamy przebieg od zapisu do analizy w czterech etapach.
- Na klatce piersiowej przykleja się elektrody i rejestruje EKG. W badaniu użyto bezprzewodowego urządzenia rejestrującego (telemetrii), które umożliwia jednoczesny zapis EKG i elektromiogramu.
- Z przebiegu EKG wyodrębnia się kolejne uderzenia serca i zestawia odstępy między nimi (odstępy R-R).
- Wahania odstępów dzieli się na szybkie i wolne (analiza częstotliwościowa).
- Wyznacza się wielkość składowej szybkich wahań (HF) i składowej wolnych wahań (LF) oraz iloraz LF przez HF (LF/HF).
Do analizy stosujemy program (MATLAB) przygotowany na potrzeby badań przez współpracujących z nami badaczy.
W badaniu z 2026 roku poszczególne wartości wykorzystano w następujący sposób.
| Wartość (szybkość wahań) | Zastosowanie w badaniu |
|---|---|
| HF (szybkie wahania, 0,15–0,4 Hz) | Wskaźnik czynności układu przywspółczulnego |
| LF (wolne wahania, 0,04–0,15 Hz) | Składowa, w której przejawia się czynność zarówno układu współczulnego, jak i przywspółczulnego |
| LF/HF (iloraz LF przez HF) | Wskaźnik czynności układu współczulnego |
Dlaczego mierzymy zmienność rytmu serca
Aby rejestrować reakcje w trakcie ruchu
Podczas ruchów zgrzytania poruszają się głowa i żuchwa.
Zmienność rytmu serca jest mało podatna na zakłócenia zapisu wywołane tymi ruchami, dlatego w badaniu wybrano ją jako metodę oceny reakcji w trakcie zgrzytania zębami.
Aby łączyć metody różniące się momentem zapisu i tym, co rejestrują
W tym samym badaniu okres zgrzytania rejestrowano za pomocą zmienności rytmu serca, a okres bezpośrednio po zgrzytaniu – za pomocą odruchu źrenicznego.
Aktywność mięśni żucia rejestrowano za pomocą elektromiografii.
Każda z tych metod rejestruje co innego i w innym momencie.
Dyrektor kliniki nie opiera się na jednej wartości, lecz analizuje łącznie kilka zapisów.
Aby sprawdzać reakcje w postaci wartości liczbowych i przebiegów
Dyrektor kliniki bada zależność między zgryzem a reakcjami autonomicznego układu nerwowego, analizując wartości liczbowe i przebiegi.
Obecnie w laboratorium Uniwersytetu Meiji analizowane są reakcje autonomicznego układu nerwowego na podstawie odruchu źrenicznego i zmienności rytmu serca.
Jak to wygląda w naszej klinice
Zapis w badaniach naukowych
W badaniu opisanym w artykule z 2026 roku EKG rejestrowano u 17 zdrowych dorosłych uczestników w następującej kolejności.
- Uczestnik siedział na krześle w ciemnym, cichym pomieszczeniu, z elektrodami EKG na klatce piersiowej.
- Przez 20 minut pozostawał w spoczynku. Zmienność rytmu serca z ostatnich 300 sekund tego okresu stanowiła punkt odniesienia do porównań.
- Na zęby zakładano zdejmowany metalowy aparat – metalowy nakład (overlay) – aby czasowo zmienić warunki zgryzowe.
- Przez 30 sekund uczestnik wykonywał ruchy zgrzytania, przesuwając żuchwę w lewo i w prawo, a w tym czasie rejestrowano EKG.
- Następnie wymieniano aparat i w ten sam sposób wykonywano zapis w drugim wariancie warunków zgryzowych.
W badaniu opisanym w artykule z 2018 roku rejestrowano sen 11 zdrowych mężczyzn w laboratorium snu.
Oprócz EKG system rejestracji obejmował elektromiogram, elektroencefalogram (EEG), akcelerometr i kamerę na podczerwień.
Zapis w praktyce klinicznej
W praktyce klinicznej możemy rejestrować zmienność rytmu serca u pacjentów, u których w ramach szczegółowych badań w kierunku zaburzeń skroniowo-żuchwowych (TMD) uznamy to za potrzebne.
Nie jest to badanie wykonywane u wszystkich – dobieramy je do objawów i stanu pacjenta.
W razie potrzeby łączymy je z metodami rejestrującymi inne parametry, takimi jak odruch źreniczny czy elektromiografia.
Czas trwania badań, liczba wizyt i koszty → Cennik
Co można ocenić na podstawie zmienności rytmu serca, a czego nie można
Co można ocenić
- Odstęp między jednym uderzeniem serca a następnym (odstęp R-R)
- Jak ten odstęp waha się w czasie
- Wielkość szybkiej (HF) i wolnej (LF) składowej wahań oraz LF/HF
- Jak w określonych warunkach zapis w trakcie zgrzytania zębami różni się od wartości odniesienia w spoczynku
Czego nie można ocenić i jak to uzupełniamy
| Czego nie można ocenić | Jak to uzupełniamy |
|---|---|
| Dokładne określenie relacji między układem współczulnym a przywspółczulnym wyłącznie na podstawie LF/HF | Nie opieramy oceny na jednej wartości, lecz analizujemy ją razem z innymi zapisami, np. odruchu źrenicznego |
| Porównywanie zapisów wykonanych w różnych warunkach (czas trwania pomiaru, wiek, płeć itp.) | W badaniu porównywano wyniki z zapisem spoczynkowym tej samej osoby (ostatnie 300 sekund) jako punktem odniesienia |
| Aktywność mięśni żucia | Elektromiografia |
| Ruchy stawów skroniowo-żuchwowych | Cadiax |
| Przyczyny objawów, takich jak bóle głowy, sztywność karku i barków czy trudności ze snem | Nie ustalamy ich na podstawie wartości zmienności rytmu serca. Pomocna może być ocena lekarska |
W badaniu z 2026 roku LF/HF wykorzystano jako wskaźnik czynności układu współczulnego.
Wśród badaczy trwa jednak dyskusja, czy LF/HF dokładnie odzwierciedla relację między układem współczulnym a przywspółczulnym.
W artykule rejestrowano reakcje przy czasowej zmianie warunków zgryzowych za pomocą aparatu.
Wyniki te nie pozwalają wnioskować o związku z utrzymującym się przez długi czas stanem zgryzu; wskazuje się, że potrzebne są dalsze badania.
Związek badany w naszych badaniach naukowych należy rozpatrywać oddzielnie od przyczyn objawów i zmian wywołanych leczeniem u poszczególnych osób.
Na podstawie samych wartości zmienności rytmu serca nie można powiązać objawów ze zgryzem.
Najczęstsze pytania
- Czy zmienność rytmu serca to to samo co częstość akcji serca?
To nie to samo.
Częstość akcji serca to liczba uderzeń serca na minutę, a zmienność rytmu serca opisuje, jak wahają się odstępy między jednym uderzeniem a następnym.
- Czym są HF, LF i LF/HF?
HF i LF to składowe wahań odstępów między uderzeniami serca, wyodrębnione według szybkości (częstotliwości).
LF/HF to iloraz LF przez HF.
W badaniu z 2026 roku HF wykorzystano jako wskaźnik czynności układu przywspółczulnego, a LF/HF – układu współczulnego.
- Czy sama zmienność rytmu serca pozwala w pełni ocenić stan autonomicznego układu nerwowego?
Na podstawie jednej wartości nie można ocenić stanu autonomicznego układu nerwowego jako całości.
Zwłaszcza interpretacja LF/HF jest przedmiotem dyskusji, dlatego wartość tę oceniamy z uwzględnieniem warunków pomiaru i innych zapisów.
- Czy zapis można wykonać również w trakcie zgrzytania zębami?
W badaniu z 2026 roku rejestrowano EKG w trakcie ruchów zgrzytania.
Zmienność rytmu serca wybrano dlatego, że jest mało podatna na zakłócenia zapisu wywołane ruchami głowy i żuchwy.
- Czy to badanie wykonuje się u wszystkich pacjentów?
Nie.
Sprawdzamy objawy i stan pacjenta, a następnie dobieramy potrzebne badania.
Powiązane technologie i metody leczenia
- Odruch źreniczny (Iriscorder Dual)
- Elektromiografia (EMG)
- Cadiax
- Metalowy nakład (overlay)
- Wszystkie technologie, które stosujemy
- Zaburzenia skroniowo-żuchwowe i leczenie ortodontyczne, w miarę możliwości bez usuwania zębów: bóle głowy, sztywność karku i barków, szumy uszne i trudności ze snem
- Zgryz a czynność autonomicznego układu nerwowego
- Działalność naukowa, publikacje i konferencje
Źródła, z których korzystaliśmy
Przy ogólnych objaśnieniach dotyczących zmienności rytmu serca korzystaliśmy z poniższych opublikowanych źródeł. Opis naszych metod pracy opiera się na wpisach, artykułach i wyjaśnieniach dyrektora kliniki.
- Shaffer F, Ginsberg JP. An Overview of Heart Rate Variability Metrics and Norms. Front Public Health. 2017;5:258 (w języku angielskim)
- Billman GE. The LF/HF ratio does not accurately measure cardiac sympatho-vagal balance. Front Physiol. 2013;4:26 (w języku angielskim)
- Task Force of the European Society of Cardiology and the North American Society of Pacing and Electrophysiology. Heart rate variability: standards of measurement, physiological interpretation and clinical use. Circulation. 1996;93(5):1043-1065 (w języku angielskim)
- Yoshimi H, Suzuki T, Ono Y. Autonomic Responses to Tooth Grinding under Different Dental Occlusal Conditions. Advanced Biomedical Engineering. 2026;15:36-45 (w języku angielskim)
- Nukazawa S, Yoshimi H, Sato S. Autonomic nervous activities associated with bruxism events during sleep. CRANIO. 2018;36(2):106-112 (w języku angielskim)
Konsultacje i kontakt
Gibakai Medical Corporation, Yoshimi Dental Clinic
Square 2, lokal 302 (3. piętro), 1-29-1 Tsukushino, Machida, Tokio 194-0001, Japonia
TEL 042-795-1359 FAX 042-795-1398
Dni przyjęć: pon., wt., czw., pt. 10:00–13:00 / 14:30–18:00
Pierwsza wizyta rozpoczyna się od pierwszej konsultacji obejmującej badanie i diagnozę (usługa prywatna, nieobjęta ubezpieczeniem; od 30 minut do 1 godziny). W jej ramach można też omówić diagnozę postawioną w innej placówce.
W pilnych przypadkach – np. gdy nie mogą Państwo gryźć lub objawy są silne – prosimy o kontakt telefoniczny (042-795-1359).